برخی محققین دیگر، درعوض توجه به نوع مشکل، به خصائص زیردستان توجه نموده اند. آنها اظهارمیدارند که مدیران درمقابل همه ی زیردستان خود به نحویکسان عمل نمی کنند، بلکه همفکران خودشان راهمکارتلقی کرده وبا آنها مشورت می کنند، درحالیکه زیردستانیکه همفکرآنها نباشند را به عنوان کارمند استخدامی تلقی کرده ومایلند به آنها دستوربدهند. پرسشنامه ایکه دراین تحقیق مورداستفاده قرارگرفته است توسط علی(1993) وبرمبنای پرسشنامه های وروم ویتون(1973) وهمچنین مونا(1980)[1] طراحی شده است. دراین پرسشنامه ازمدیران خواسته شده تا روش تصمیم گیری خود را تعیین نموده وهمچنین نظرشان درمورد بهترین روش تصمیم گیری و نیزروش تصمیم گیری مدیرما فوقشان را ازمیان شش روش زیرانتخاب نموده واطلاع دهند:                                                                                                           ۱- دراغلب موارد با استفاده ازاطلاعات موجود وبدون مشورت با زیردستان خود نسبت به حل مشکل واتخاذ تصمیم مقتضی اقدام مینمایم.                                                                  

2- دراغلب موارد با زیردستان خود مشورت میکنم،اما مشورت من به معنی توجه به نظرات و پیشنهادات زیردستانم نیست(هدف من مشورت واقعی نیست، بلکه می خواهم احساس مورد مشورت قرارگرفتن را درزیردستان بوجود بیاورم).                                                        

3- دراغلب موارد قبل ازاتخاذ تصمیم با زیردستان خود مشورت نموده وسپس تصمیم مقتضی را اتخاذ میکنم. این تصمیم ممکن است بدون تاثیرازنظرات آنها اتخاذ گردد.                                

4- دراغلب موارد مسائل ومشکلات را به صورت گروهی با زیردستان خود مورد تجزیه وتحلیل قرارمیدهم. راه حلهای مختلف را ارزیابی میکنم وتصمیم گیری را براساس آرای اکثریت به عمل میاورم.                                                                                                                 

5- دراغلب موارد مسائل ومشکلات را بصورت گروهی با زیردستان خود مورد تجزیه وتحلیل قرارمیدهم. امامن قبلانقطه نظرم درمورد تصمیم درست را به زیردستانم اطلاع میدهم وسپس تصمیم گیری براساس رای اکثریت به عمل میاید.                                                            

6- دراغلب موارد از زیردستان میخواهم تا خودشان راسا تصمیم مقتضی را اتخاذ نمایند.                 

4- رابطه ی بین سیستمهای ارزشی وروش تصمیم گیری                                                  

وجود رابطه بین سیستم ارزشی مدیران و روش تصمیم گیری آنها ابتدا توسط گوت وتاگیری(1965) مطرح گردید. بعد ازآن نیزتحقیقات دیگری وجود رابطه ی قوی بین سیستم ارزشی وروش تصمیم گیری را به اثبات رسانید(انگلندولی1974،سینگر1975،شوارتزوبیلسکی1987). همچنین ثابت شده استکه بین سیستم ارزشی مدیران ومیزان ریسک پذیری ونحوه ی برخورد آنها با موارد مبهم(هوفستد1980)، تشخیص موقعیتها وتهدیدات استراتژیک(جکسون وداتون1988) وهمچنین نحوه ی اجرای تصمیمات متخذه(اسنوگراس وسکران1989)[2] رابطه ی مستقیم وقوی وجود دارد. رالستون وهمکاران او(1993) که به مطالعه ی سیستم ارزشی مدیران پرداخته اند نتیجه میگیرند که دلیل وریشه ی مخالفت مدیران با یکدیگررا باید درتفاوتهای موجود درسیستمهای ارزشی آنها جستجوکرد. آنها معتقدند که وجود تفاوت درسیستمهای ارزشی باعث غنای فعالیتهای سازمانی میشود. رالستون وهمکارانش همچنین به بررسی ومقایسه ی روش تصمیم گیری مدیرانی که درمحدوده ی ملی فعالیت می کنند با روش تصمیم گیری مدیرانی که دامنه ی فعالیت آنها فراملیتی وجهانی است پرداخته وارتباط بین روش تصمیم گیری وسیستم ارزشی آنها را مورد مطالعه قرارداده اند. آنها نتیجه گرفته اند که: مدیران هنگام اتخاذ تصمیم درشرایط کاری مبهم که درآن تصمیم گیری با سختی صورت   میگیرد، بیشتربا اتکاء به سیستم ارزشی خود تصمیم میگیرند. ازآنجا که موارد مبهم درروابط تجاری جهانی به مراتب بیشترازموارد مبهم درمحدوده  ملی است،علیهذا،مدیران فراملیتی هنگام اتخاذ تصمیم بیشترازمدیران ملی به سیستم ارزشی خود اتکاء مینمایند(ص276).                                      

5- نتایج تحقیق درمورد روش تصمیم گیری مدیران ایرانی                                                 

خلاصه ی نتایج این تحقیق درمورد روش تصمیم گیری مدیران ایرانی درجدول شماره 20 ارائه گردیده است. جدول شماره 20 - روشهای تصمیم گیری مدیران ایرانی- روشهای تصمیم گیری : مستبدانه- شبه مشورتی- مشورتی- مشارکتی- شبه مشارکتی- تفویضی. روشهای تصمیم گیری شخص مدیر: تعداد: 24-8-404-154-112-34 درصد: 3/3-1/1-9/54-9/20-2/15-6/4 ترتیب: 5-6-1-2-3-4. نظرمدیردرمورد موثرترین روش تصمیم گیری: تعداد:17-2-319-183-180-37 درصد: 3/2-3/0-2/43-8/24-4/24-5 ترتیب:5-6-1-2-3-4. نظرمدیردرمورد روش تصمیم گیری مدیرمافوق او: تعداد: 142-85-245-77-70-67  درصد: 7/20-4/12-7/35-2/11-2/10-8/9 ترتیب: 2-3-1-4-5-6 (صفحه189). برای فهم ساده تراطلاعات موجود درجدول فوق، داده ها بصورت نموداردرشکل صفحه 192 نشان داده شده است.                       

6- تجزیه وتحلیل یافته ها                                                                                          

نتایج حاصله ازتجزیه وتحلیل یافته های مربوط به روش تصمیم گیری مدیران ایرانی که ازجداول قبلی بدست میاید را میتوان به شرح زیرخلاصه نمود:                                                    

 1- تمایل شدید مدیران ایرانی دراستفاده ازروش تصمیم گیری مشورتی (9/54%) همسو با تمایل همکاران آنها درکشورهای عربی خاورمیانه دررجحان این روش تصمیم گیری نسبت به سایرروشهاست (علی، تقی وکریشنان،1995)[3] و(علی وسویرز،1985)[4] ؛علی (1993). به نظرمیرسد که رجحان این روش نسبت به سایرروشهای تصمیم گیری ، ازجمله منعکس کننده ی تاثیرارزشها و اعتقادات اسلامی که موید مشورت درکلیه ی ابعاد زندگی است باشد. همچنین شاید علت اصلی کند وبطئی بودن فرآیند تصمیم گیری مدیران ایرانی را میبایست   درترجیح این روش تصمیم گیری آنها دانست واینکه عمده ی مدیران اتخاذ تصمیم نهایی خود را تا انجام مشاوره های لازم با افراد مختلف به تاخیرمیاندازد. این مسئله به خصوص درسازمانهای عمومی که مدیران درآنهاعمدتا درگیربوروکراسی اداری وکاغذبازی برای کسب نظروتایید مقامات بالاتردرمورد تصمیمات خود هستند بیشتراست.            

  ۲-یافته های تحقیق نشان میدهند که روشهای تفویضی، مستبدانه و شبه مشورتی، روشهای   تصمیم گیری هستند که هواداران زیادی درجمع مدیران ایرانی ندارند (به ترتیب6/4%،3/3%و1/1% مدیران ازروشهای مذکوراستفاه میکنند).            

   3- نتایج این تحقیق نشان میدهد که روشهای تصمیم گیری مرجح نزد مدیران ایرانی به ترتیب اولویت عبارتنداز: مشورتی، مشارکتی، شبه مشارکتی، تفویضی، مستبدانه وشبه مشورتی. جالب اینکه روشهای تصمیم گیری مرجح نزد مدیران ایرانی (به شرح مذکور) ونظرآنها نسبت به موثرترین روشهای تصمیم گیری،هردودقیقا با ترتیب اولویت یکسانی عنوان شده اند. به عبارت دیگر، به نظرمیرسد که درمجموع،اغلب مدیران ایرانی روشهای تصمیم گیری خود را(اگرچه بااندکی مغایرت) بهترین روش تصمیم گیری میدانند.                                                        

4- یافته های این تحقیق نشان میدهند که ازدیدگاه مدیران شرکت کننده دراین تحقیق، مدیران ما فوق آنها به ترتیب اولویت از روشهای تصمیم گیری: مشورتی، مستبدانه، شبه مشورتی، مشارکتی، شبه مشارکتی وتفویضی استفاده میکنند. ترتیب اولویت فوق نشانگرآنستکه به اعتقاد مدیران ایرانی، به غیرازروش تصمیم گیری مشورتی (که بیشترمدیران ازآن روش استفاده میکنند، به نظرآنها موثرترین روش است، ودرعین حال مدیران مافوق آنها نیزبیشترازسایرروشها به آن راغب هستند)، ترتیب اولویت ترجیح سایرروشهای تصمیم گیری مدیران مافوق آنها با روشهای تصمیم گیری مرجح نزد خودشان مغایرت دارد. براین اساس، مدیران ایرانی معتقدند که کم اهمیت ترین روشهای تصمیم گیری نزد مدیران مافوق آنها مشارکتی، شبه مشارکتی وتفویضی هستند (به ترتیب 2/11%،2/10%،8/9%). این دیدگاه درراستای نظریه ی (یوسلت)[5] میباشد که معتقد است مدیران درکشورهای صنعتی بیشترمایل به مدیریت مشارکتی (سیستم چهارلایکرت)[6] بوده وتمایل کمی نسبت به روش مستبدانه (سیستم یک لایکرت) دارند. درحالیکه درمدیران کشورهای غیرصنعتی برعکس ترجیح فوق ملاحظه میشود.

 5- درهیچکدام ازشش روش مختلف تصمیم گیری، مشابهتی بین تصمیم گیری مدیران ودیدگاه آنها نسبت به روشی که توسط مدیران مافوقشان بکارگرفته میشود وجود ندارد. این عدم مشابهت که به وضوح درنمودارموجود نشان داده شده است، به خصوص درروشهای تصمیم گیری مستبدانه  وشبه مشورتی، بیشترازدیگرروشهای تصمیم گیری به چشم میخورد.

 6- به غیرازتصمیم گیری مشورتی که رایج ترین وموثرترین روش تصمیم گیری نزد مدیران شرکت کننده دراین تحقیق وهمچنین نزد مدیران مافوق آنهاست، به نظرمیرسد:        الف)هرچه رده  سازمانی مدیربالاترباشد،احتمال اینکه چنین مدیری ازروشهای تصمیم گیری مستبدانه وشبه مشورتی استفاده کند بیشترازهمکاران اودررده های پائینترمدیریت است.        ب)هرچه رده ی سازمانی مدیرپائینترباشد،احتمال اینکه چنین مدیری ازروش تصمیم گیری مشارکتی وشبه مشارکتی استفاده کند بیشترازهمکاران اودررده های بالاترمدیریت است.